فیلم جدید جانی دپ از کارگردان، مایکل مان، «دشمنان مردم» — ماجرای دیلینجر، گنگستر دهه ۱۹۳۰ آمریکا را که در فرهنگ عامه شهرتی افسانه ای داشت، بازگو می کند.

“دشمنان مردم” فیلمی در ژانر درام، جنایی می باشد که از رمان “دشمنان مردم: عظیم ترین موج جنایت و تولد اف بی آی” اثر “برایان بورو” اقتباس شده است و “مایکل مان” را به عنوان کارگردان در پشت صحنه فیلم همراه دارد. این فیلم اولین همکاری “مایکل مان” و “جانی دپ” می باشد و “کریستین بیل” نیز به همراه “ماریون کوتیار” بازیگر برنده اسکار ۲۰۰۷ به خاطر فیلم (زندگی شیرین) در این فیلم به ایفای نقش می پردازند.

مایکل مان که در کارنامه سینمایی او شاهکار بی چون و چرای “مخمصه” به چشم می خورد استاد ساختن فیلم های ژانر جنایی، فیلم نوآور است. او در سال ۲۰۰۶ فیلم “میامی وایس” را روی پرده داشت که طرفداران و منتقدان خاص خود را به همراه داشت. فیلمنامه این فیلم را خود او روی رمان اصلی اقتباس کرده است. مایکل مان که چندین پروزه دیگر را در سر داشت با پیوستن جانی دپ تمام تمرکز خود را روی این فیلم گذاشت.

ماریون کوتیار نیز به دلیل به تعویق افتادن پروژه “Nine” توانست مجوز بازی در این فیلم را بدست آورد.

منتقدان این فیلم را از جمله به خاطر فیلمبرداری دیجیتال ستایش کرده اند که با وسواس در بازسازی جزئیات زندگی جان دیلینجر، تجربه بصری بیسابقه خلق می کند و به روند خلق زبان جدیدی در سینما کمک می کند. منتقد نیویورک تایمز آن را «اثری عمیق و زیبا» توصیف کرده است.
«دشمنان مردم» لقب رسمی ای است که رئیس آگاهی فدرال “اف بی آی” به دیلینجر و سایر سارقان مسلح بانک همراه او داد بود. فیلم دشمنان مردم باازگشتی است به تصویرسازی از زندگی تبهکاران مسلح دهه ۱۹۳۰ آمریکا، که فردیت گرائی و استقلال آنها از یکسو مورد چالش دستگاه عریض و طویل پلیس سازمان یافته بود و از طرف دیگر، خاری بود در چشم تشکیلات سراسری تبهکاری سازمان یافته.

چند راهزن و تیرانداز قاتل حرفه ای تاریخی هستند که در فرهنگ عامه آمریکا جنبه اسطوره ای به خود گرفته اند، چون از یک طرف نمایانگر روحیه ماجراجوئی و فردیت گرائی آمریکائی هستند، که زیربار هیچ زوری نمی روند، و از طرف دیگر، برای مردم زمانه خود، نمونه نوعی قیامی بر علیه سودجویان و وضع موجود بودند. از آنجا که همه اینها، مثل بیلی د کید، جسی جیمز از قرن نوزده و دیلینجر و همدستان او و بانی و کلاید از دهه ۱۹۳۰ و دوره گنگستر بازی، سرانجام به طرز فجیعی کشته می شوند، قیام آنها انگار با علم به این سرنوشت محتوم انجام می گیرد، که به آن جنبه انتحاری می دهد.
فیلم جدید کار مایکل مان، کارگردان چیره دست هالیوود، از جمله اولین فیلمهائی است که با استفاده از دوربین های جدید فوق العاده حساس دیجیتال درست شده، و برای همین، به خاطر توجه به جزئیات بصری، هم اهمیت دارد. «دشمنان مردم» به قول منتقدها، از بهترین کارهای مایکل مان است — هنرمندی که مهارت در ایجاز قصه گوئی و ساختار داستان، و تسلطش در تحرک بخشیدن به قصه و خیرگی بصری فیلمهایش را را همیشه با نگاه تفکربرانگیز اجتماعی و طبقاتی، قاطی می کند، و ذهن تماشاگر را با استفاده گرفتن بازی های لایه دار و پیچیده از بازیگرانش، به چالش می گیرد.

اینجا در کنار جانی دپ و ماریون کوتیار، ستارگان دیگری هم بازی دارند، از جمله بیلی کراداپ، در نقش ادگار هوور، رئیس اف بی آی، و کریستین بیل، در نقش کارآگاه ملوین پرویس.

در فیلم دشمنان مردم، «جانی دپ» نقش جان دیلینجر، تبهکار مسلح دهه ۱۹۳۰ آمریکا را بازی می کند که به خاطر سرقت های مسلحانه از بانکها به شهرت رسید، و به خاطر گشاده دستی، کمک به بی نوایان، و بی باکی و فرار مداومش از چنگ پلیس، در افکار عمومی محبوبیت پیدا کرد.

جانی دپ در مراسم افتتاح فیلم در لندن می گوید دیلینجر دشمن شماره یک مردم لقب گرفته بود، ولی خود او دیلینجر را دشمن مردم نمی داند بلکه به نظر او دیلینجر یک رابین هود برای دهه ۱۹۳۰٫ جانی دپ می گوید می دانید چند مرد بالغ را با چند تا مسلسل در یک اطاق بگذارید، ناگهان همه به بچه تبدیل می شوند.
***

برنده اسکار ستاره فرانسوی ماریون کوتی یار که در مراسم لندن لباس بدون بند از طرحهای ویویان وستوود پوشیده بود، نقش دوست دختر دیلینجر را بازی می کند. خانم کوتیار می گوید این شخصیت نیمه فرانسوی است، هر چند فرانسه صحبت نمی کند. او می گوید او سعی خودش را می کند که به لهجه آمریکائی های غرب میانه حرف بزند که برایش سخت بود.
فیلم «دشمنان مردم» بر لحظات آخر زندگی دیلینجر تمرکز می دهد، ولی تصویری از جامعه در دهه ۱۹۳۰ نیز به عنوان پسزمینه داستان، برای تماشاگر می سازد. فیلم دشمنان مردم یکشنبه شب برنامه اختتامیه جشنواره فیلم مسکو بود، در حضور چند تن از هنرمندان فیلم، از جمله کارگردان مایکل مان.

مایکل مان می گوید دیلینجر یک قهرمان مردمی و یک راهزن اجتماعی بود و علیرغم تبهکاری هایش، بعد از رئیس جمهوری آمریکا، محبوب ترین مرد کشور بود. مان توضیح می دهد که در آن زمان، رکود عظیم اقتصادی وارد چهارمین سال خود شده بود، ضریب بیکاری به ۲۵ درصد رسیده بود و بدبختی زیاد بود و مردم بانکها را مسئول رکود اقتصاد می دانستند و بنابراین حسن نظری به بانکها نداشت و دیلینجر هم از احساسات مردم بهره برداری می کرد برای محبوب شدن.

جنبه غم انگیز فیلم مایکل مان این است که دیلینجر او شخصیتی است سنتی که قربانی عدم انطباق خود با زمانه می شود. مایکل مان می گوید دیلینجر یک راهزن قرن نوزدهمی بود در میانه قرن بیستم و همین سرانجام او را نابود کرد، یعنی قربانی تحول داروینی می شود و خودش هم در جریان فیلم، به منسوخ بودن و قدیمی بودن شخصیت خودش پی می برد. بنابراین، نمونه دیلینجر حتی برای زمان خودش هم کهنه بود، چون در آن زمان تبهکاری به تدریج سازمان کلان و متمرکز پیدا می کرد و پلیس هم در آمریکا مثل اروپا، در سازمانهای مدرن و عظیم ملی و سراسری، سازمان می یافت و این هردو، دیلینجر را که واقعا به قرن ۱۹ تعلق داشت، منسوخ کردند.

شاید تابستان عجیبی باشد در سینماها، که در کنار فیلم جنگ روباتهای غول آسا و کمدی های عشقی، چند تا فیلم حسابی هم بر خورده. فیلمهای آمریکائی را به طرز فزاینده ای مردهای گنده ای که نمی خواهند از بچگیشان فاصله بگیرند برای بچه ها و نوجوانها تولید می کنند، به خصوص فیلمهای فصل تابستان را، اما به قول یان نیتن  منتقد ماهنامه سینمائی امپایر، معلوم نیست چی شده که یک دفعه یکی تصمیم گرفته با تماشاگرها مثل آدم های بالغ رفتار کند، و در میان فیلمهای نقاشی کامپیوتری از نبرد هیولاهای عظیم الجثه، یک دفعه فیلمی آمده غنی، در باره زندگی های پیچیده، با اخلاقیات خاکستری رنگ، و موضوعی در قد و اندازه انسان.

در این فیلم، از یک طرف اسطوره ضدقهرمان را داریم در نبرد علیه سیستم، و از طرف دیگر، نظام را داریم، که در وجود رئیس اف بی آی با بازی بیلی کوادلاپ متبلور می شود که می خواهد با گیر انداختن دیلینجر که به او لقب دشمن شماره یک مردم داده بود، کارآمد بودن سازمان پلیسی عظیمی که به وجود آورده بود را به روزولت، رئیس جمهوری وقت، ثابت کند.

داستان دیلینجر بارها فیلم شده است. عمده ترین اش کار کارگردان برجسته «جان میلیوس» است با شرکت وارن اوتز، که درتهران هم دوبله به فارسی نمایش دادند در سال ۱۹۷۳ — نقش بیلی فرشت  دوست دختر دیلینجر را میشل فیلپیز بازی می کرد. در آن فیلم، هم تمرکز قصه روی تعقیب سرسختانه دیلینجر بود توسط یک مامور اف بی آی، مثل همین فیلم، ولی فیلم «دشمنان مردم» به خاطر بهره ای که امکانات دوربین دیجیتال می برد، یک زبان سینمائی جدید معرفی می کند و همچنین، در بازسازی این داستان، براساس کتاب تاریخی برایان باروز در باره جان دیلینجر، کارگردان مایکل مان، همه سنت ها و کلیشه های اینجور فیلمها را کنار می گذارد، یعنی این فیلم نه بیوگرافی دیلینجر است نه فیلم گنگستری، و برخلاف تمام فیلمهای قبلی، چنان در زمان و مکان غرق می شود که دیگر فیلمی نیست در باره دهه ۱۹۳۰ بلکه فیلمی است در دهه ۱۹۳۰٫ در محور فیلم، البته، بازی جانی دپ است در این نقش، ترکیبی که از شیطان و فرشته در این آدم می سازد.

بهترین تعریف از این فیلم شاید از مانولا درگیس، منتقد نیویورک تایمز را بشود مثال آورد که این فیلم را یک اثر هنری عمیق و زیبا توصیف کرده، و نوشته با این فیلم، مایکل مان دارد کمک می کند به روند تغییر قیافه سینما. این منتقد جذابیت فیلم را در شور و جدیت مایکل مان می داند در بازسازی دلمشغولی آمریکائی ها نسبت به شخصیت های تبهکار دهه ۱۹۳۰٫

منتقدها از ضرباهنگ توقف ناپذیر فیلم تعریف کرده اند، مثلا اسکات فونداس در ویلج وویس می نویسد مان این فیلم را تحرک نفسگیر مداوم نگه می دارد، و می گوید انگار این فیلم، جمع بندی چیزی است که مایکل مان از سال ۲۰۰۱ دنبال می کرد، وقتی صحنه های ویدیو را داخل صحنه های فیلم «علی» گذاشت. او می گوید برعکس بیشتر فیلمسازها که حالا دیگر به استفاده از ویدیو و تصویر دیجیتال به جای فیلم عادت کرده اند، مان از ویدیو و تصویر دیجیتال به این دلیل استفاده می کند که شبیه فیلم نیست، تصویرهایش از نظر جزئیات مافوق واقعی است و سبکی دوربینش، امکان حرکت های تازه ای را به او می دهد، و تصاویر دقیق و پر از ریزه کاری های دقیق، امکان می دهد که عمیق تر به درون شب بنگرد.

از جمله از صحنه پایان فیلم که دیلینجر جلوی یک سینما به دام اف بی آی می افتد ستایش شده. روی پرده سینما، کلارگ گیبل در نقش یک گنگستر که سرمشق دیلینجر قرار داشت، می گوید اگر نتوانست آنطور که می خواست زندگی کند، دست کم می خواهد آنطور که دلش می خواهد بمیرد. مایکل اسکرگا نویسنده برجسته بالتیمور سان، می نویسد جانی دپ و مایکل مان، شدت عاطفی این لحظه را تا سطح یک اپرا در باره مردان جان سخت، بالا برده اند، و به شخصیت جان دیلینجر، اعتبار و رمز و راز می بخشند.

کارگردان: مایکل مان (Michael Mann)
نویسندگان: رونان بنت (Ronan Bennett)
آن بیدرمن (Ann Biderman)
مایکل مان (Michael Mann)
تهیه کنندگان: مایکل مان (Michael Mann)
کوین میشر (Kevin Misher)
موسیقی: الیوت گلدنتال (Elliot Goldenthal)
فیلمبردار: دانته اسپینوتی (Dante Spinotti)
بازیگران: جانی دپ (johnny Depp)
کریستین بیل (Christian Bale)
ماریون کوتیارد (Marion Cotillard)
چانینگ تاتوم (Channing Tatum)

ژانر: جنایی، درام
شرکت پخش کننده: یونیورسال پیکچرز ((Universal Pictures
محصول: ۲۰۰۹ آمریکا

نکات حاشیه ای
-برایان بورو در اصل داستان را برای تولید یک سریال در کانال HBO در نظر گرفته بود و حتی امتیاز اقتباس فیلم از روی کتاب را به این کمپانی فروخت.
-پروژه را در ایتدا مایکل مان و لئوناردو دی کاپریو در دست گرفتند. دی کاپریو علاقه زیادی به بازی در نقش دیلینگر داشت، اما به دلیل تأخیر سه سال در آغاز کار فیلم دی کاپریو سرانجام تصمیم گرفت تا در فیلم جدید مارتین اسکورسیزی به ایفای نقش بپردازد.

***
منابع:
Behnaam Nateghi _ VOA
emshabtv.blogspot
cinemadiary.wordpress
MoviePosterDB